Sophie Mak-Schram a chydweithredwyr: Dyfal Droi y Garreg

Beth a gaiff ei ystyried yn bŵer, a phwy gaiff ei ddal?

Arddangosfa dwy ran yw Dyfal Droi y Garreg, yn Chapter ac Amgueddfa Cymru, gan Sophie Mak-Schram a chydweithwyr sy’n archwilio sut caiff pŵer ei brofi, ei rannu a’i herio o fewn y sefydliadau yma a’u cyhoedd.

Ers 2023, mae Sophie wedi bod yn gweithio gyda staff yn Chapter ac Amgueddfa Cymru, yn ogystal ag ymgyrchwyr, gweithwyr cymunedol ac artistiaid i ddatblygu ‘offer’ cydweithredol sy’n herio ac yn ailddychmygu strwythurau pŵer.

Yn Chapter, gan ganolbwyntio ar ein caffi – lleoliad masnach, llafur a hamdden – mae Sophie a’i chydweithwyr wedi bod yn ailddychmygu’r ffyrdd gallen ni gynnull, ymlacio a chysylltu yn y man cyhoeddus yma. Mae ‘offer’, gan gynnwys sgriniau plygu, tecstilau a gwaith sain, yn meddalu’r bensaernïaeth ac yn creu gofodau ar gyfer arafwch, preifatrwydd a gwrando. Mae gwaith celf o Gasgliad Allgymorth Ysgolion (1951–1990au) yr amgueddfa, sy’n gasgliad o wrthrychau a gwaith celf a fu’n ymweld ag ysgolion ledled Cymru, wedi’u harddangos ar y waliau. Mae dosbarthiad a symudedd y gwaith celf yma’n codi cwestiynau ynghylch sut rydyn ni’n ymgysylltu â chelf ar ein telerau ni y tu allan i sefydliadau diwylliannol a’u fframweithiau curadurol.

Mae hysbysfwrdd Sophie’n cynnwys gwaith celf a gwrthrychau o Amgueddfa Cymru a deunyddiau maen nhw wedi’u diystyru: gwydr a ganfuwyd yn y llawr isaf a ffurfdeip a ddyluniwyd yn seiliedig ar eitem a ddiystyriwyd o’u casgliad, ochr yn ochr â delweddau o archifau Sophie. Yn arnofio ar draws yr awyr a’r wyneb allanol, ac yn cyd-fynd â’r delweddau yma, mae’r dyfyniad ‘on hold’, a thrwy ei ailadrodd caiff ei drawsnewid i’r dywediad ‘hold on’. Er bod sefydliadau’n addo’n barhaus i newid at ddyfodol mwy teg a dad-drefedigaethol, gall creu ac aros am y newid yma deimlo fel ein bod ni ar stop (on hold) yn ddi-ben-draw.

Dros y ddwy flynedd ddiwethaf, mae gwaith Sophie yn Chapter ac Amgueddfa Cymru wedi tarfu ar strwythurau a ffyrdd o weithio er mwyn ailystyried dosbarthiad pŵer. Mae’r gwaith yma’n golygu bod modd dychmygu sut gallai newid edrych a sut gall newid ddod i’r amlwg yn ein sefydliadau diwylliannol. Mae gwaith Sophie’n ein cyfeirio tuag at obaith a ‘dal mlaen’ (hold on).

Bydd rhaglen gyhoeddus o ddigwyddiadau yn Chapter ac Amgueddfa Cymru yn cyd-fynd â Dyfal Droi y Garreg. Mae hyn yn cynnwys y chlwb rhedeg am ddim sy’n digwydd ddwywaith y mis, rhwng Chapter a’r Amgueddfa Genedlaethol, lle bydd gweithiau celf o Dyfal droi y Garreg yn cael eu gwisgo a phobl yn rhedeg gyda nhw.

___

Ynglun â'r artistiaid

Mae Sophie Mak-Schram yn ymgysylltu ag eraill mewn gwaith penodol i le mewn perthynas â grym, cydberchnogaeth, gwybodaeth a'r dyfodol. Mae'n gweithio gydag eraill, o ran ei dull a'i ffurf, ac yn tynnu ar arferion profiadol, artistig, dad-drefedigaethu ac ar y cyd er mwyn tynnu pobl at ei gilydd, ail-ddychmygu a dyfeisio. Mae Sophie yn tynnu ar ei phrofiadau personol a chyffredin o wahaniaethau diwylliannol, gwladychiaeth, hil a rhyw.

Mae'n aml yn defnyddio 'offeryn' fel trosiad barddonol a gwrthrych ymarferol i fynd i'r afael â beth rydyn ni'n ei wybod a sut, a pha ran ydyn ni'n ei chwarae yng nghysyniad pŵer a'r syniad o berthyn. Mae Sophie'n dod â phobl ynghyd, yn hwyluso, yn ysgrifennu, yn darllen, yn creu gwrthrychau a'u defnyddio i ddeall neu wrando.

Ynglun Safbwynt(iau)

Mae Safbwynt(iau) yn broject ar y cyd rhwng Cyngor Celfyddydau Cymru ac Amgueddfa Cymru sy'n ceisio creu newid sylweddol yn y ffordd mae'r sector treftadaeth a chelfyddydau gweledol yn adlewyrchu amrywiaeth ethnig a diwylliannol ein cymdeithas. Cefnogir y project gan Lywodraeth Cymru yn rhan o'r cywaith i wireddu amcanion diwylliant a threftadaeth Cynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol.